Nánar um flokk
Vísitölur varpa ljósi á efnahags- og verðlagsþróun í þjóðfélaginu og eru notaðar við samanburð á verðlagi milli landa. Þekktust er vísitala neysluverðs sem fyrst og fremst er notuð til að meta almennar verðlagsbreytingar. Tólf mánaða breyting vísitölunnar er mælikvarði á verðbólgu í landinu. Til viðbótar er vísitalan lögð til grundvallar verðtryggingu fjárskuldbindinga.
Þjónusta sem veitt er:
-
almennum fyrirspurnum er svarað í síma 528 1100 og með tölvupósti
-
hægt er að vera áskrifandi að upplýsingum um vísitölur
-
á bókasafni Hagstofunnar eru veittar upplýsingar um vísitölur, hægt er að fá þar ljósrit úr skýrslum eða gögn í tölvutæku formi.
Vísitala neysluverðs
Vísitala neysluverðs er reiknuð mánaðarlega og miðast við verðlag í að minnsta kosti vikutíma í kringum miðjan mánuð. Vísitalan er reiknuð í samræmi við lög nr. 12/1995 með breytingu í lögum nr. 27/2007. Grunnur vísitölunnar byggist á upplýsingum um neyslu úr rannsókn á útgjöldum heimilanna. Fylgst er með verði á viðamiklu úrtaki af vörum í hverjum mánuði. Vísitalan er keðjuvísitala og er skipt um grunn í mars á ári hverju. Vísitalan hét áður framfærsluvísitala en nafni hennar var breytt í mars 1995 í vísitölu neysluverðs.Frá apríl 1995 er vísitala neysluverðs notuð til verðtryggingar á sparifé og lánsfé í íslenskum krónum. Vísitala neysluverðs gildir til verðtryggingar í þar næsta mánuði eftir útreikningsmánuð. Vísitala neysluverðs í mars gildir því til verðtryggingar í maí og þannig koll af kolli. Birting vísitölunnar er í samræmi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 með breytingu í lögum nr. 51/2007.
Í apríl 1995 var hætt að nota lánskjaravísitölu til verðtryggingar nýrra innlendra fjárskuldbindinga. Vegna verðtryggingar fjárskuldbindinga, sem urðu til fyrir þann tíma og eru með ákvæðum um lánskjaravísitölu skv. lögum nr. 13/1979, er reiknuð sérstök vísitala sem breytist eins og vísitala neysluverðs. Birting vísitölunnar er í samræmi við lög nr. 38/2001 með breytingu í lögum nr. 51/2007.
Vísitala neysluverðs án húsnæðis er oft notuð við verðsamanburð yfir lengra tímabil því húsnæði hefur verið reiknað eftir mjög mismunandi aðferðum í neysluverðsvísitölunni. Vísitalan hét vísitala vöru og þjónustu þar til í mars 1995.
Upplýsingar veitir: Heiðrún Erika Guðmundsdóttir deildarstjóri í síma 528 1201
Samræmd neysluverðsvísitala (Harmonised Index of Consumer Prices, HICP)
Samræmd neysluverðsvísitala er reiknuð af EES ríkjum mánaðarlega. Hún er frábrugðin vísitölu neysluverðs hvað umfang varðar m.a. er eigin húsnæði sleppt í vísitölunni.
Upplýsingar veitir: Lára Guðlaug Jónasdóttir í síma 528 1208Alþjóðlegur verðsamanburður, útreikningur á jafnvirðisgildum PPP (Purchasing Power Parity)
Hagstofan tekur þátt í alþjóðlegum verðsamanburði sem er gerður reglulega í fjölda ríkja. Samanburðurinn er afar umfangsmikill og nær til fjölmargra vöru- og þjónustuflokka. Kannanirnar ná til allra þátta þjóðarframleiðslunnar, einkaneyslu, fjárfestinga og samneyslu. Markmiðið er að verðleggja sömu eða hliðstæðar vörur og þjónustu og afla upplýsinga um hvað vörupakkinn kostar í hverju ríki. Reiknuð eru út jafnvirðisgildi, PPP, en það er reiknieining sem sýnir hvað greiða þarf fyrir sama vörumagn í ríkjunum. Jafnvirðisgildin eru meðal annars notuð til að reikna þjóðarframleiðslu á föstu verðlagi og til samanburðar á hlutfallslegu verðlagi.Upplýsingar veitir: Snorri Gunnarsson í síma 528 1207
Vísitala byggingarkostnaðar
Vísitalan er reiknuð í samræmi við lög nr. 42/1987. Vísitalan er reiknuð mánaðarlega og mælir breytingar á byggingarkostnaði fjölbýlishúss. Undirvísitölur eru birtar eftir aðfangaflokkum, þ.e. vinnuliðum, efnisliðum og vélanotkun. Auk þess eru birtar undirvísitölur eftir iðngreinum og byggingarstigum. Verð á byggingaraðföngum er notað til að mæla breytingar á vísitölunni. Byggingarvísitalan er oft notuð til verðtryggingar á verksamningum.Upplýsingar veitir: Stefán Logi Sigurþórsson í síma 528 1203
Launavísitala
Launavísitalan, sem reiknuð er skv. lögum nr. 89/1989, mælir mánaðarlegar breytingar á launum launþega og er byggð á upplýsingum um launagreiðslur fyrirtækja, ríkis og sveitarfélaga. Upplýsingar um launagreiðslur á almennum vinnumarkaði og launagreiðslur sveitarfélaga eru fengnar úr launakönnun Hagstofunnar, en fyrir ríkið er upplýsingum safnað um laun 600 starfsmanna ríkisins. Vísitalan er birt mánaðarlega og er m.a. notuð til að fylgjast með launabreytingum og til viðmiðunar í ýmsum samningum.
Vísitala framleiðsluverðs
Vísitala framleiðsluverðs er reiknuð mánaðarlega og mælir verðþróun á framleiðsluvörum innlendra framleiðenda. Grunnur vísitölunnar byggist á iðnaðarskýrslum Hagstofu Íslands sem gefnar eru út árlega og mánaðarlegar verðmælingar byggja á sölufærslum fyrirtækja í úrtaki. Vísitalan nýtist sem mælikvarði á ástand, horfur og þróun hagkerfisins til skamms tíma.
Rannsókn á útgjöldum heimilanna
Frá árinu 2000 er rannsókn á útgjöldum heimilanna framkvæmd óslitið en áður voru gerðar útgjaldarannsóknir á fimm ára fresti. Úrtakið á ári hverju er um 1200 heimili og hefur þátttaka verið í kringum 50%. Í rannsókninni heldur hvert heimili búreikning í hálfan mánuð og svarar spurningum um veigameiri útgjöld yfir þriggja mánaða tímabil. Frá árinu 2004 eru niðurstöður birtar á hverju ári, sem meðaltal þriggja ára. Þær eru birtar í Hagtíðindum en helstu töflur einnig í talnaefninu hér að neðan. Megintilgangur rannsóknar á útgjöldum heimilanna er að afla upplýsinga sem eru notaðar til að útbúa útgjaldagrunn fyrir vísitölu neysluverðs. Niðurstöðurnar eru einnig notaðar við ýmis önnur verkefni s.s. hag- og markaðsrannsóknir. Upplýsingar veitir: Finnbogi Gunnarsson í síma 528 1209